Behalen van gewenste reserves blijkt voor veel ziekenhuizen op korte termijn onmogelijk
Risico groeit te snel voor ziekenhuizen
Dat ondernemingen financiële reserves nodig hebben, is inmiddels iedereen duidelijk. Door toenemende marktwerking in de zorg geldt dit ook voor deze sector. Tegenslagen, eenmalig of zelfs enkele jaren achtereen, moeten hiermee worden opgevangen. Zorgvernieuwing, kwaliteit en volume van het primaire zorgproces mogen niets van financiële problemen merken.
Door Adri Steenhoek
Ziekenhuizen hielden geen grote reserves aan. ‘Omvallen’ was vrijwel ondenkbaar, want in noodgevallen zou de overheid wel helpen. Terwijl nu voor de financiële sector alle zeilen worden bijgezet, gebeurt dit niet voor ziekenhuizen. Overschrijdingen moet men zelf opvangen. Het woord faillissement is geen onbekende meer. Ziekenhuizen moeten maar wennen aan de voortschrijdende marktwerking en in dat klimaat ‘groot groeien’.
Ziekenhuizen hanteren als solvabiliteit — anders dan in het bedrijfsleven — het eigen vermogen als percentage van de omzet. Het Waarborgfonds voor de zorg geeft als globale indicatie voor een ‘gezonde’ vermogenspositie van ziekenhuizen een ‘weerstandsvermogen’ van 10 tot 15%. Voor meer risicovolle zorgactiviteiten zoals de thuiszorg noemt de branchevereniging een gewenst percentage van 20.
Bij zorgverzekeraars worden hogere percentages gezien (CZ in 2007 31,6%). Beursgenoteerde ziekenhuizen in Duitsland gaan verder, zoals Rhön Klinikum met 37,5%. Het Centrum voor Milieuen Gezondheidsonderzoek (RIVM) stelt dat ziekenhuizen naar een marktconforme vermogenseis van 25% zouden moeten doorgroeien.
Volgens ZiNData bedraagt het eigen vermogen van de academische en algemene ziekenhuizen in 2007 €1,8 mrd (in 2006 €1,6 mrd) en is daarmee goed voor een gemiddelde solvabiliteit van 10,5% (in 2006 9,9%). Voor ziekenhuizen die in 2007 al dan niet deelnamen in het Waarborgfonds voor de Zorgsector — inmiddels is bijna driekwart van de Nederlandse ziekenhuizen deelnemer — bedragen deze percentages 11,5 respectievelijk 7,9%. De solvabiliteit is in 2007 dus zo’n 10%.
De totale opbrengst van de academische en algemene ziekenhuizen samen bedraagt in 2007 € 15,7 mrd (in 2006 € 14,8 mrd). Indien we voor 2008 een opbrengst van € 16,5 mrd verwachten en een verhoging van de solvabiliteit met 5% (van 10 naar 15%), zal het eigen vermogen met ruim € 800 mln moeten groeien. Ruwweg betekent elke stap van 5% ophoging van de solvabiliteit zo’n € 1 mrd extra reserve.
Dat lijkt een groot bedrag, maar het gaat om slechts € 60 per adherente Nederlander. En wanneer dit zekerheid biedt van continuïteit in de ziekenhuiszorg dicht bij huis en van hoge kwaliteit is het alleszins de moeite waard. Gebeurde een aantal jaren geleden overigens niet hetzelfde toen de ouderwetse ziekenfondsen werden omgevormd tot private zorgverzekeraars? Aan hun financiële reserves is men nu gewend.
Hoe groot zijn de risico’s? Aan de inkomstenkant speelt de invoering van dbc- (diagnose-behandelcombinatie)financiering en transparante kostprijzen. Instellingen zouden daardoor zorgvraag kunnen verliezen aan ‘concurrentie’ uit de buurt. Hoewel ZiNData in de laatste acht jaar de totale zorgvraag met gemiddeld 2% per jaar heeft zien stijgen, zou voor een individueel ziekenhuis een verlies van 5% van de zorgvraag in het geding kunnen zijn.
Aan de uitgavenkant wordt risico geïntroduceerd via de eigen verantwoordelijkheid voor kapitaallasten en wegvallen van renteverevening. Een risicotoename van 5% is realistisch. Zal dit individuele ziekenhuizen allemaal lukken? ZiNData heeft de Hospital Financial Pressure Period berekend (deficit huidig eigen vermogen gedeeld door gemiddeld netto bedrijfsresultaat in de afgelopen vijf jaar).
Zo lang is een ziekenhuis bezig een solvabiliteit van 15 respectievelijk 20% te bereiken. Zelfs indien het netto bedrijfsresultaat er in zijn geheel voor wordt gebruikt blijkt het behalen van de gewenste reserve voor veel ziekenhuizen onmogelijk.
De vraag is dus: extern kapitaal aantrekken? Wie wil dat leveren aan ondernemingen met een nettoresultaat van slechts enkele procenten van de opbrengst? Of moeten we snelheid en omvang van de risicogroei in de ziekenhuiszorg heroverwegen?
Adri Steenhoek is algemeen directeur van ZiNData.
Eerder verschenen in Het Financieele Dagblad van 3 november 2008